Sanal Gerçeklik Ortamlarında Dijital Mülkiyet Hakları: 3D Model Sahipliği ve Metaverse Ticaretine Yönelik Yeni Hukuki Boyutlar
[IMG=[URL]https://example.com/placeholder.jpg[/URL]]
Merhaba değerli kazanç uğrak teknoloji tutkunları,
Sanal gerçeklik (VR) ve Metaverse dünyası, yaratıcı yönelim gün geçtikçe genişleyen bir ekosistemde yer alıyor. 3D modeller, sanal karakterler ve etkileşimli ortamlar, hem sanatçıların hem de geliştiricilerin yeni gelir akımları oluşturmasına olanak tanıyor. Ancak, bu dijital varlıkların mülkiyeti, lisansı ve ticarileştirilmesi konusunda hâlen belirsizlikler var.
**Soru: 3D modellerin Metaverse'de ticarileştirilmesi sırasında yaratıcının hukuki hakları nasıl korunmalı?**
Bu sorunu çözmek için üç ana başlık altında düşünelim:
1. **Telif Hakkı Oluşumu ve Kapsamı**
- 3D model yaratıcıları, modelin özgün tasarımı ve sanat eseri niteliğiyle telif hakkı korumasına tabi.
- Ancak, modellerin kullanım amacı (örneğin oyun, reklam, eğitim) ve platformun sunduğu lisans şartları telif hakkı süresini ve kapsamını etkiler.
2. **Çok Katmanlı Lisans Modeli**
- *Kodland* gibi platformlar, modeller için “Sahip Rıza” ve “Eşit Paylaşım” lisansları sunuyor.
- Çift lisanslama ile yaratıcı, modelin temel yapısını tek bir lisansla kapdıktan sonra, değiştirilen veya birleştirilen sürümler için ek lisanslar belirleyebilir.
3. **Zorunlu Tanımlama (Attribution) ve Paylaşım Şartları**
- Metaverse projelerinde çoğu zaman geliştiricilerin, model yaratıcılarına atıfta bulunmaları istenir.
- Tanımlama zorunluluğu “Creative Commons BY” ya da “GNU GPL” benzeri lisanslarda yer alır.
**Pratik Öneri**
- **Modeli Tasarlayan Gerekli Kayıt** – Hüküm süresini uzun tutmak için, modeli *Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu*’nın ticari mülkiyet belgeleriyle birlikte, “NFT” (Non-Fungible Token) kayıt sisteminde saklayabilirsiniz.
- **Platform Hüküm Şablonları** – Geliştirici dokümantasyonuna, modelin kullanım şartlarını ayrıntılı olarak ekleyin. Böylece platformlar ve kullanıcılar için belirsizlik ortadan kalkar.
- **Yasal Denetim** – Kumanda çerçevesi (Kamu ve özel sektör) açısından, yeni düzenlemeler geldiğinde (ör. 2024/1123 Sayılı Metaverse Düzenlemeleri) hukuki danışmanlık almayı ihmal etmeyin.
**Son Söz**
Dijital mülkiyet hakları, Metaverse’in büyümesi ile birlikte hâlâ şekillenen bir alan. 3D modellerin yaratıcılarının haklarını korumak, hem üreticilerin bünyesindeki yaratıcılığı canlandırır hem de platformların sürdürülebilir büyümesine zemin hazırlar. Sizler de kendi projelerinizde hangi lisanslama stratejilerini deneyimliyorsunuz? Açık bir tartışma için buradayım.
Şimdiden görüşmek üzere!
